ขันหมากมีอะไรบ้าง เช็กลิสต์ขันหมากเอกและขันหมากโท

เช็กลิสต์ · อ่าน 7 นาที · อัปเดต 28 ก.ย. 2569 · ทีม Capywedding

คำถามที่เจอบ่อยฝั่งเจ้าบ่าวต้องเตรียมขันหมากเอง ในขันหมากเอกกับขันหมากโทต้องมีอะไรบ้างคะ กลัวขาดแล้วโดนผู้ใหญ่ทัก

คาปี้ตอบสั้น ๆขันหมากเอกคือชุดหลักที่บอกว่ามาสู่ขอ มีพานหมากพลูพร้อมถั่ว งา ข้าวเปลือก ใบเงินใบทอง พานสินสอด พานแหวนหมั้น และพานธูปเทียนแพที่เจ้าบ่าวถือ ขันหมากโทคือชุดบริวาร มีขนมมงคล ผลไม้ ต้นกล้วยต้นอ้อย และอาหารคาวที่บางบ้านใช้ไหว้บรรพบุรุษ ทุกอย่างจัดเป็นคู่ ก่อนสั่งของ ให้ถามผู้ใหญ่ฝ่ายเจ้าสาวว่าบ้านนั้นถืออะไรเพิ่ม เพราะแต่ละถิ่นแต่ละบ้านไม่เหมือนกัน

คำว่า “เอก” แปลว่าหลัก “โท” แปลว่ารอง ขันหมากเอกจึงเป็นของที่ขาดไม่ได้ ส่วนขันหมากโทเพิ่มหรือลดได้ตามงบและตามที่ตกลงกับฝ่ายเจ้าสาว เช็กลิสต์ด้านล่างรวมทั้งสองชุด พร้อมของที่มักลืมเตรียม ติ๊กได้เลย ระบบจำไว้ในเครื่องของคุณ

ของในพานแต่ละอย่างหมายถึงอะไร

ของในขันหมากส่วนใหญ่เป็นคำอวยพรที่ทำเป็นสิ่งของ รู้ความหมายไว้ จะอธิบายให้ญาติรุ่นใหม่ฟังได้ และเลือกได้ว่าอะไรตัดได้ อะไรไม่ควรตัด

ขนมมงคลในขันหมากโท

กรมศิลปากรรวบรวมขนมมงคล 9 ชนิดที่ใช้ในงานมงคล ขนมเหล่านี้คือตัวหลักของพานขนม

• ฝอยทอง เส้นยาว ขอให้รักกันยืดยาว
• ทองหยิบ ทองหยอด ทองเอก มีคำว่าทอง ขอให้มั่งมี ทองเอกยังหมายถึงการเป็นที่หนึ่ง
• ขนมชั้น หยอดให้ครบ 9 ชั้น ขอให้ก้าวหน้าเป็นขั้น ๆ
• เม็ดขนุน ขอให้มีคนสนับสนุน
• จ่ามงกุฎ ขอให้ได้เป็นใหญ่ในหน้าที่การงาน
• ถ้วยฟู ขอให้ชีวิตเฟื่องฟู
• เสน่ห์จันทน์ ขอให้มีเสน่ห์และเป็นที่รัก

ร้านขนมบางร้านใช้ขนมอื่นแทนบางอย่าง เช่น ข้าวเหนียวแก้ว หรือขนมหม้อแกง ใช้ได้เหมือนกัน ขอแค่ให้ครบจำนวนและเป็นคู่

ทำไมต้องเป็นคู่ แล้วกี่คู่ดี

ตำราเดิมให้ใช้หมาก 4 หรือ 8 ผล และพลูเป็นแถวจำนวนคู่ เพราะงานแต่งคือการเริ่มชีวิตคู่ ทุกพานในขบวนจึงนับเป็นคู่ไปด้วย ร้านรับจัดขันหมากมักขายเป็นชุด เช่น 9 คู่ หรือ 19 คู่ ส่วนขันหมากโทมีตั้งแต่สิบถาดไปจนถึงร้อยถาด แล้วแต่ฐานะและที่ตกลงกัน

วิธีเลือกจำนวนที่ง่ายที่สุด คือนับคนก่อน ขบวนมีญาติและเพื่อนมาช่วยถือได้กี่คน ก็จัดพานให้พอกับคน ขบวนที่มีพานมากแต่คนถือไม่พอ ต้องให้คนเดิมเดินกลับไปขนซ้ำ เสียทั้งเวลาและภาพสวย ๆ

ใครถืออะไร เดินลำดับไหน

ลำดับขบวนแต่ละบ้านไม่เหมือนกัน ตำราเดิมบางตำราให้คนถือดอกไม้ธูปเทียนนำหน้า บางตำราให้ต้นกล้วยต้นอ้อยนำ แบบที่เห็นบ่อยในงานสมัยนี้เรียงประมาณนี้

ความเชื่อเดิมบางตำรากำหนดคุณสมบัติคนถือพานไว้ด้วย เช่น ให้หญิงสาวที่พ่อแม่แต่งงานถูกต้องตามประเพณีเป็นคนถือขันหมากเอก ทุกวันนี้หลายบ้านไม่เคร่งเรื่องนี้แล้ว ถ้าผู้ใหญ่ฝ่ายใดยังถืออยู่ เลือกคนตามนั้นเพื่อความสบายใจ

ขบวนถึงบ้านเจ้าสาวแล้วเกิดอะไรขึ้น

1. เด็กฝ่ายเจ้าสาวถือพานหมากพลูออกมารับ เถ้าแก่ฝ่ายเจ้าบ่าวรับพานแล้วให้ซองเป็นรางวัล
2. กั้นประตูเงินประตูทอง ญาติฝ่ายเจ้าสาวถือเข็มขัดหรือสร้อยกั้นทางไว้ 2–3 ประตู ยิ่งใกล้ห้องพิธี ประตูยิ่งแพง ตกลงกันก่อนว่ามีกี่ประตู ฝ่ายเจ้าบ่าวจะได้เตรียมซองพอ
3. วางพานและนับสินสอด เถ้าแก่ฝ่ายเจ้าสาวตรวจนับต่อหน้าญาติทั้งสองฝ่าย เจิมด้วยแป้งกระแจะ แล้วโปรยข้าวตอกดอกไม้ ถั่ว และงาลงบนสินสอด
4. สวมแหวนหมั้น ตามฤกษ์ แล้วต่อด้วยพิธีอื่นของวันนั้น

ลำดับพิธีทั้งวันตั้งแต่ขันหมากจนส่งตัว อ่านต่อที่ พิธีแต่งงานไทยมีขั้นตอนอะไรบ้าง เรียงยังไง? ส่วนเรื่องตัวเลขสินสอดและวิธีคุยกับผู้ใหญ่ อยู่ที่ สินสอดเท่าไหร่ดี คุยกับผู้ใหญ่ยังไงไม่อึดอัด?

ถามต่อขันหมากหมั้นกับขันหมากแต่งต่างกันยังไง ถ้าจัดวันเดียวกันต้องมีสองชุดไหมคะ

คาปี้ตอบสั้น ๆขันหมากหมั้นเป็นชุดเล็กกว่า มีหมากพลู สินสอด และทองหมั้น ไม่มีต้นกล้วยต้นอ้อย และไม่กั้นประตู ถ้าหมั้นกับแต่งวันเดียวกัน ส่วนใหญ่แห่ขบวนเดียว ใส่พานแหวนหมั้นรวมไว้ในขันหมากเอก ไม่ต้องจัดสองชุด

อยากรู้ว่ารวมวันแล้วลำดับพิธีเปลี่ยนยังไง อ่านต่อที่ หมั้นกับแต่งวันเดียวกันได้ไหม?

ถามต่อเสร็จพิธีแล้ว ต้นกล้วยต้นอ้อยกับของในพานเอาไปไหนคะ

คาปี้ตอบสั้น ๆต้นกล้วยต้นอ้อยนำไปปลูกด้วยกันที่บ้านของคู่บ่าวสาว ถ้าอยู่คอนโด ฝากปลูกที่บ้านพ่อแม่ฝ่ายใดก็ได้ ขนมและผลไม้แบ่งให้ญาติและคนที่มาช่วย ส่วนฝ่ายเจ้าสาวมักเตรียมซองหรือของตอบแทนให้คนถือพานทุกคน สินสอดและทองหมั้นให้คนที่ไว้ใจรับไปเก็บทันทีหลังนับเสร็จ

ต่างถิ่น ต่างธรรมเนียม

ขันหมากในเช็กลิสต์ข้างบนเป็นแบบภาคกลาง ถิ่นอื่นมีรายละเอียดต่างออกไป

• อีสาน บางจังหวัด เช่น กาฬสินธุ์ แยกขันเป็นขันเงินสินสอด ขันทองหรือแหวน ขันหมากพลู และขันของมงคล
• ครอบครัวมุสลิมทางใต้ ขันหมากมีหมากพลู ข้าวเหนียว และขนมพื้นบ้าน ผู้หญิงสูงวัยฝ่ายชายเป็นคนนำไปให้ และพิธีแต่งเป็นพิธีทางศาสนาอิสลาม
• บ้านที่ไหว้บรรพบุรุษ อาจขอเหล้าและอาหารคาวในขันหมาก สำหรับไหว้ก่อนเริ่มพิธี

ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือให้เถ้าแก่หรือพ่อแม่ฝ่ายเจ้าบ่าวถามฝ่ายเจ้าสาวตรง ๆ ว่าอยากได้อะไรในขันหมาก ตั้งแต่ตอนคุยเรื่องสินสอด ถ้ายังไม่ถึงขั้นนั้น เริ่มจาก เช็กลิสต์เตรียมงานแต่ง 12 เดือน ก่อนได้